Safra Taşı
Safra kesesinde oluşan kristal yapılı taşların yağlı yemek sonrası şiddetli ağrıya ve iltihaplanmaya neden olduğu yaygın hastalık.
Safra taşı hastalığı, safra kesesinde kolesterol, bilirubin ve kalsiyum tuzlarından oluşan sert kristal birikintilerin meydana gelmesidir. Safranın bileşimindeki dengesizlik ve safra kesesi boşalmasındaki yavaşlama taş oluşumunun temel mekanizmalarıdır. Kadınlarda erkeklere göre 2-3 kat daha sık görülür; obezite, gebelik, hızlı kilo kaybı ve aile öyküsü başlıca risk faktörleridir. Kolesterol taşları en sık görülen tiptir; pigment taşları hemolitik anemiler ve siroz zemininde gelişir.
Safra taşlarının büyük bölümü asemptomatiktir ve tesadüfen saptanır. Semptom veren olgularda yağlı yemek sonrası sağ üst karın ve epigastriumda ani başlayan, sırta yayılabilen şiddetli kramp tarzı ağrı karakteristiktir. Bu ağrı ataklarının süresi dakikalardan birkaç saate kadar değişir. Bulantı, kusma ve yağlı yiyecek intoleransı eşlik eden belirtilerdir.
Komplikasyonlar arasında en sık görüleni akut kolesistittir: taşın safra kesesi boynunu tıkamasıyla oluşan iltihap sürekli ağrı, ateş ve lökositoza neden olur. Taşın safra kanalına düşmesi sarılık ve akut pankreatite yol açabilir; bu tablo ERCP ile tedavi gerektirir. Kronik kolesistit tekrarlayan ataklarla seyreder.
Tanıda karın ultrasonografisi birinci tercih yöntemdir. Safra kanalı sorunlarının değerlendirilmesinde MRCP ve endoskopik ultrasonografi ek bilgi sağlar. Safra kanalında taş varlığında ERCP hem tanısal hem terapötik amaçla uygulanır. Ameliyat öncesinde karaciğer enzimleri ve bilirubin değerlendirilir; intraoperatif kolanjiografi safra yolu anatomisini aydınlatır.
Tedavide semptomatik safra taşlarının standart yöntemi laparoskopik kolesistektomidir. Üç ya da dört küçük kesi aracılığıyla safra kesesi kamera kontrolünde çıkarılır; hasta çoğunlukla aynı gün ya da ertesi gün taburcu olabilir. Safra kesesinin alınması sindirimi kalıcı olarak olumsuz etkilemez; karaciğer safra üretmeye devam eder. Ameliyat sonrasında yağlı besinlere geçici intolerans 4-6 haftada büyük ölçüde düzelir. Asemptomatik taşların rutin ameliyatı önerilmez; ancak porselen safra kesesi ve immün yetmezlik gibi özel durumlarda profilaktik cerrahi değerlendirilebilir.